Persbericht - Jaarcijfers 2015 van de Vlaamse Justitiehuizen

  • 18 februari 2017

Vandaag stellen de Justitiehuizen hun jaarcijfers van 2015 voor. De jaarcijfers geven een kijk op het hoge aantal dossiers dat door de Justitiehuizen wordt opgevolgd. Het aantal opgelegde begeleidingen kent jaar na jaar een stijgende trend. Het aantal vattingen van Slachtofferonthaal en het aantal aanvragen van maatschappelijke onderzoeken van de familierechtbanken blijven constant. Het aantal enquêtes kent een dalende trend.

Stijging in begeleidingen 

Het aantal nieuwe begeleidingsdossiers neemt jaar na jaar toe. In 2015 kwamen 17.738 nieuwe begeleidingsdossiers bij de Justitiehuizen binnen. De cijfers van 2015 bevestigen opnieuw de stijgende trend die zich sinds het ontstaan van de Justitiehuizen heeft ingezet.

Begeleidingsdossiers impliceren de opvolging van iemand die voorwaarden heeft of een gemeenschapsgerichte straf opgelegd kreeg. Zo’n begeleiding betekent dat er regelmatig gesprekken plaatsvinden om een verdachte of een dader te begeleiden en om te controleren of hij de voorwaarden naleeft die de rechter hem heeft opgelegd. Deze dossiers vragen een intensieve opvolging en betekenen een hoge werklast.

Sinds 2006, het begin van de registratie, steeg het aantal nieuwe begeleidingsdossiers met 54%.

De werkstraf, als grootste opdracht binnen de Justitiehuizen, bevestigt de stijgende trend. In 2015 kwamen ongeveer 4.300 uit te voeren werkstraffen binnen in de Vlaamse Justitiehuizen, dit is het hoogste aantal nieuwe werkstraffen dat de Vlaamse Justitiehuizen ooit kenden. Op 2 jaar tijd kennen de Justitiehuizen een stijging van bijna 16%. In totaal stijgen de werkstraffen sinds 2006 met 18,7 %. Er zijn wel grote regionale verschillen. In de Justitiehuizen van Brussel en Dendermonde komen er relatief veel werkstraffen binnen (517 en 596). Ook via  het Justitiehuis van Antwerpen worden veel werkstraffen verricht (927 nieuwe dossiers).

Het aantal nieuwe probatiedossiers dat per jaar binnenkomt steeg sinds 2006 met 71%, al is dat de laatste jaren wat minder fel. In totaal kwamen in 2015 3.772 nieuwe dossiers probatie binnen. Probatie is een opdracht bij uitstek die een intensieve begeleiding van de daders vraagt. Ook hier zijn sterke regionale verschillen, de Justitiehuizen Mechelen, Leuven, Hasselt en Veurne ontvangen relatief veel probatiedossiers. 

Ook vrijheid onder voorwaarden (een maatregel die wordt uitgesproken in afwachting van een definitieve veroordeling, maar waar ook voorwaarden aan verbonden zijn) gaat vooral de laatste jaren opnieuw in stijgende lijn. In vergelijking met 2006 steeg deze opdracht ook met ongeveer 30%. Er kwamen ook hier nooit eerder zoveel nieuwe dossiers binnen. Vooral het Justitiehuis van Brussel ontvangt, in vergelijking met de andere Justitiehuizen, veel dossiers vrijheid onder voorwaarden.

Er is ook een forse stijging in de bemiddeling in strafzaken waar te nemen, die vooral  te wijten is aan specifieke regionale situaties, zoals bijvoorbeeld in Brussel, waar door keuzes in het vervolgingsbeleid in het nieuwe parket Halle-Vilvoorde in 2015  bijna dubbel zoveel mandaten aan het justitiehuis werden overgemaakt als in de voorgaande jaren.

De begeleidingen in het kader van elektronisch toezicht binnen de Justitiehuizen kennen een quasi continue groei en dat vertaalt zich ook in de cijfers. In totaal werden in 2015 2.839 nieuwe dossiers aangemeld. Het laatste jaar steeg het aantal nieuwe dossiers elektronisch toezicht in de Justitiehuizen met ongeveer 3%, maar in vergelijking met 2012 kende het gebruik van de enkelband met een begeleidingsmandaat een stijging van 46% (stijging vooral in 2013). Het Justitiehuis van Antwerpen ontvangt zeer veel dossiers elektronisch toezicht (25% van het totaal aantal begeleidingsdossiers elektronisch toezicht).

Het aantal nieuwe penitentiaire dossiers dat jaarlijks binnenstroomt, blijft redelijk stabiel. 973 nieuwe dossiers kwamen in 2015 de Justitiehuizen binnen. Hier gaat het om de begeleidingen van mensen die uit de gevangenis worden vrijgelaten onder bepaalde voorwaarden.

Maatschappelijke enquêtes in dalende trend

Uit de cijfers blijkt ook dat magistraten steeds minder om advies vragen aan het Justitiehuis  vooraleer tot een uitspraak over te gaan. Ook dit is een trend die zich al enkele jaren geleden heeft ingezet. 

De adviesopdrachten voor elektronisch toezicht zijn een apart verhaal, aangezien dit sinds  2013 nog slechts uitzonderlijk kan worden gevraagd. Daardoor worden nauwelijks nog adviezen voor elektronisch toezicht aangevraagd.

Adviezen in de vorm van een ’maatschappelijke enquête’ betreffen gesprekken met de dader of verdachte, waarin voor de rechter informatie over de context wordt verzameld. Dat verslag is één van de elementen waarop hij zich kan baseren om de best passende straf op te leggen. De adviezen zorgen er  mede voor dat straffen “op maat” worden uitgesproken en zo ook meer kans op  slagen hebben. Dat komt een snelle en efficiënte strafuitvoering ten goede.  In 2015 kwamen 3.292 dergelijke opdrachten binnen in de Vlaamse Justitiehuizen.

Naast begeleidingsdossiers en enquêtes vervullen de Vlaamse Justitiehuizen ook nog opdrachten voor de familierechtbanken, met name de maatschappelijk onderzoeken in het kader van een familiaal conflict. In 2015 kwamen 1.841 nieuwe opdrachten binnen. Dit aantal bleef de laatste jaren stabiel. Daarnaast is ook slachtofferonthaal een opdracht van de Justitiehuizen: het aantal nieuwe dossiers blijkt relatief stabiel te zijn. In 2015 ging het over 5.197 nieuwe vattingen.

De eerstelijnswerking werd de laatste jaren in bijna alle Justitiehuizen afgebouwd.  Burgers kunnen er nog wel terecht voor een eerste gratis consult tijdens een zitdag van een advocaat. Dat valt onder de bevoegdheid van de Commissies voor Juridische Bijstand.

In totaal ontvingen de Vlaamse Justitiehuizen in 2015 28.891 nieuwe dossiers in 2015.

Toename van de werkdruk vraagt om gerichte aanpak

De blijvende stijging in het aantal begeleidingsmandaten confronteert de Justitiehuizen met de nood aan een doordachte aanpak. Ondanks de toegenomen werkdruk blijven de Justitiehuizen inzetten op een kwalitatieve afhandeling van de opdrachten. De Justitiehuizen zetten in op volgende 2 componenten:  

  • Extra personeel: in 2016 werden bepaalde bestaande contracten stabieler gemaakt   waardoor meer werkzekerheid wordt gecreëerd voor het personeel. Daarnaast werden 41 extra justitieassistenten aangeworven. Een nieuwe wervingsprocedure voor justitieassistenten en administratieve medewerkers is momenteel lopende.  Ook het VCET (Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht) levert inspanningen om zo snel mogelijk tot een ingevuld kader te komen. Hier loopt momenteel een wervingsprocedure voor administratieve medewerkers en een wervingsprocedure voor de mobiele eenheid en de monitoring.
  • Beheersen van de instroom van opdrachten: de Justitiehuizen voeren mandaten uit die magistraten of gevangenissen uitspreken. De Justitiehuizen gaan voortdurend in gesprek stemmen met de federale beleidsmakers en de plaatselijke opdrachtgevers over wat ze kunnen en wanneer de interventies een meerwaarde betekenen; Zo worden de werklast en draagkracht structureel op elkaar afgestemd. Deze beweging is volop ingezet: zowel op beleidsniveau (via de Interministeriële Conferentie Justitiehuizen) als met de opdrachtgevers, rekening houdend met de onafhankelijkheid van de rechter in zijn uitspraak (via diverse overlegfora).  

Ondanks alle ingrepen zijn toch wachtlijsten ontstaan. De wachtlijsten zijn in 2014 en 2015 gestegen, maar kennen recent een  lichte daling.  De stijging moet begrepen worden in het licht van de federale wervingsstop in het najaar van 2014 en het opnemen van verloven bij de overgang van het personeel naar de Vlaamse Overheid. Door het vertrek van personeelsleden in de loop van 2015, zonder hen onmiddellijk te kunnen vervangen, bleven de wachtlijsten toenemen. Vanaf 2016 zijn er opnieuw aanwervingen, en we zien dan ook in de meest recente cijfers terug een lichte daling van de wachtlijsten.

 

De jaarcijfers van de Justitiehuizen zijn terug te vinden  op http://www.justitiehuizen.be/cijfers-justitiehuizen-2015